Χορός και Πολιτισμός

Ο χορός, η μουσική και η ζωγραφική ήταν και θα παραμείνουν για πάντα ένα μέσο έκφρασης σε κάθε πολιτισμό.

Οι αρχαιολόγοι έχουν ταξινομήσει την ιστορία του από τα πρώτα ευρήματα έως τους τελετουργικούς χορούς των διαφόρων κοινωνιών.

Τελετουργικός και  θρησκευτικός χορός

Οι αρχαίοι αιγυπτιακοί χοροί είχαν θρησκευτικό χαρακτήρα, ήταν τελετουργικοί χοροί αφιερωμένοι στους Θεούς. Παράλληλα υπήρχε και ο χορός του εξορκισμού ή της θεραπείας που εκτελείτο από την Codia  για να διώξει τα κακά πνεύματα από την ψυχή και το σώμα.

Ο θρησκευτικός χορός δημιουργούσε  μια  σωματική  έκσταση, η με σκοπό τον υπνωτισμό  (χαρακτηριστικό της Ελλάδας και της Αιγύπτου).

Χαρακτηριστικά αναφέρονται οι χοροί των μυστικών κοινωνιών που αντιπροσωπεύουν τις κοσμικές διαδικασίες, οι μιμητικοί χοροί που επεξηγούν τα γεγονότα, ο χορός της επίκλησης που καλεί τους Θεούς για τη βοήθεια στην καλλιέργεια, και ο χορός της ερωτοτροπίας, μια επίκληση για την επιτυχία στην αγάπη. 

«Ο Ανατολίτικος Χορός 
(Oriental Dance)
ενώνει το πνεύμα 
με την καρδιά, 
την καρδιά με την σωματική συνείδηση, 
και την συνείδηση 
με την ελευθερία.» 
©Nelly Mazloum  

Ο Χορός στην Μέση Ανατολή

Είναι η φυσική έκφραση του συναισθήματος ενωμένη στην κίνηση. 

Ο χορός στη Μέση Ανατολή εκφράζεται με ποικίλους τρόπους.  Ο αυθόρμητος χορός της κοιλιάς, ο παραδοσιακός χορός “Ta'biri” και ο μεθοδικός χορός Oriental.   

Ένα από τα αρχαιότερα έγγραφα των μέσων ανατολικών εκφραστικών τεχνών είναι το πολύτομο  Kitab Al–Aghrani  (το βιβλίο των τραγουδιών), που γράφηκε από τον Abu Faraj Al-Jsfaha'n τον δέκατο αιώνα και δείχνει ότι η σφαίρα των τεχνών είχε πάντα ιδιαίτερα κοσμοπολίτικο χαρακτήρα.   

Οι βασιλικές αυλές απασχολούσαν διαφορετικά εθνικά και θρησκευτικά χορευτικά συγκροτήματα, που συνήθως συνοδεύονταν από μουσικούς. Η συμμετοχή τους θεωρήθηκε απαραίτητο στοιχείο στην κοινωνική ζωή .

Ο χορός στη Μέση Ανατολή δεν αποτελεί μόνο μια κοινωνική δραστηριότητα,  αλλά έχει και μια βαθιά συμβολική έννοια.  Το να χορεύει κάποιος είναι μια γιορτή της  χαράς και της ζωής που εκδηλώνεται με διαφορετικούς τρόπους.

Στην Ελλάδα ο χορωδιακός χορός προς τιμήν του Διόνυσου έπαιξε σημαντικό ρόλο στην ανάπτυξη του δράματος και στη θρησκευτική λατρεία. Πολλοί αρχαϊκοί θρησκευτικοί και εορταστικοί χοροί έχουν επιζήσει στους σύγχρονους λαϊκούς χορούς.

Στην Ινδία ο χορός και το δράμα συνήθως συγγενεύουν, και οι δύο έχουν θρησκευτικό χαρακτήρα. Οι κινήσεις  των  χεριών (mudras), η εκφραστικότητα  του προσώπου και ειδικά των ματιών, είναι σημαντικά χαρακτηριστικά γνωρίσματα του ινδικού κλασσικού χορού.

Οι αρχαϊκοί χοροί της Ιαπωνίας, που πιθανώς επηρεάστηκαν από τις αρχαϊκές κινεζικές μορφές, έγιναν θεσμός με την ίδρυση της εθνικής ακαδημίας του χορού τον 14ο αιώνα.  Οι κοσμικοί χοροί εκτελούνται από τη γκέισα.

Σε μερικές χώρες όπως το Μαρόκο, παραδείγματος χάριν, το ύφος του χορού μιας γυναίκας φανερώνει στους θεατές την προσωπικότητά της. Εάν δεν δείξει διάθεση να χορέψει σε έναν γάμο,  καταλήγουν στο συμπέρασμα ότι δεν μοιράζεται την ευτυχία για την ένωση του ζευγαριού.

Ο Αιγυπτιακός χορός

Οι δημοφιλέστεροι χοροί στην Αίγυπτο είναι οι εξής: Ta'biri (παραδοσιακός χορός), Balladi,  Sharqi και Saidi.  Οι χοροί Raqs Sharκi, Oριεντάλ καθώς και ο χορός της κοιλιάς έγιναν διάσημοι στη Μέση Ανατολή μέσω της αιγυπτιακής τηλεόρασης. Υπάρχουν πολλές παραλλαγές του αιγυπτιακού χορού σε όλη τη Μέση Ανατολή, αλλά όλοι μοιράζονται μια έμφαση στις ρυθμικές κινήσεις της λεκάνης, όπως το “Shimmy”. 

Οι περισσότερες επικρατούσες κοινότητες στη Μέση Ανατολή αποδίδουν ιδιαίτερη σημασία στο χορό ως απαραίτητο στοιχείο στον εορτασμό οποιουδήποτε σημαντικού γεγονότος. Αν και οι παραδόσεις  και οι μορφές  ποικίλλουν από περιοχή σε περιοχή, ο χορός μπορεί να είναι παρών σε τελετές όπως ο γάμος, η γέννηση, εθνικές και θρησκευτικές γιορτές, φεστιβάλ,  για να μην αναφέρουμε και τις καθημερινές επισκέψεις μεταξύ των στενών φίλων και της οικογένειας, όπου οι γυναίκες συνηθίζουν να χορεύουν για να «φιγουράρουν»  την  ομορφιά τους και τα πλούτη τους.

Οι μετανάστες από τη Μέση Ανατολή παίρνουν μαζί τους τις χορευτικές  παραδόσεις τους και πολλές ανατολικές ομάδες χορού υπάρχουν παντού στον κόσμο.

Οι άνδρες που διδάσκουν στην Ευρώπη και την Αμερική είναι δημοφιλέστεροι από τις γυναίκες, αλλά μερικές γυναίκες έγιναν δημοφιλέστερες ως δασκάλες στην Ευρώπη και άφησαν μια γερή παρακαταθήκη και ένα όραμα για τη νέα γενιά. Οι χαρισματικές αυτές γυναίκες ερωτεύτηκαν τον  αιγυπτιακό πολιτισμό και ενδιαφέρονταν για την πρόοδο των σπουδαστών.

Ο Αιγυπτιακός Χορός: Γυναικεία  Έκφραση

Μέσω της μάθησης του αιγυπτιακού χορού (Oriental Dance Technique) το σώμα γίνεται το μέσο έκφρασης που απαιτείται για ένα δεδομένο ύφος. Η γυναίκα επεκτείνει τις φυσικές της ικανότητες και αναπτύσσει μια νέα αντίληψη και αίσθηση  του σώματος της.  

Ο χορός συνδέει την υλική ταυτότητα με την υποκειμενικότητα και την κοινωνική  υπόσταση.  Όταν χορεύουμε επιτυγχάνουμε την επικοινωνία με τον  εαυτό μας και με τους άλλους.

Ο ανθρωπολόγος του χορού, Joann Kealiinohomoku έδωσε τον ακόλουθο ορισμό: "Ο χορός είναι ένας εφήμερος τρόπος έκφρασης, που ερμηνεύεται με μια δεδομένη μορφή και ένα ύφος έκφρασης από το ανθρώπινο σώμα που κινείται ".

Οι συντονισμένες κινήσεις μέσα στον χώρο είναι ο καθορισμός του χορού· επομένως είναι παλαιότερος και από την ανθρωπότητα. Με το να αποδεχθούμε αυτή την αντίληψη, οι ανθρώπινοι θεσμοί ενώνονται σε μια περίοδο και έτσι ακόμα και το χάσμα  χιλίων και πλέον ετών γεφυρώνεται.

Μαριάννα Ρούσσου Μαζλουμ, 2007

Copyright ©MADRI, 2007

Βιβλιογραφία - Bibliography

Pages D'Eyptologie by Etienne Drioton
La revue du Caire 1957

C. Sachs
World History of the Dance, 1937

L. Kirstein
Book of the Dance, 1942

Chujoy and P. W. Manchester  
The Dance,  Encyclopaedia, 1967

Watts, Alan  
Myth and Ritual in Christianity Boston, M.A. Beacon, 1968.

Nelly Mazloum
Oriental Dance Technique, 1992

Hoda el Shaarawi
Harem Years, 1987

Sir Gaston Maspero  
Popular Stories of Ancient Egypt, 2002

Thomas, Helen.  
The Body, Dance, and Cultural Theory, 2003.